شکستگی مهره کمر چگونه رخ میدهد؟ ستون فقرات یکی از مهمترین ساختارهای بدن انسان است که هم وظیفه محافظت از نخاع را برعهده دارد و هم به ما اجازه میدهد صاف بایستیم، حرکت کنیم و تعادل خود را حفظ کنیم. این ستون محکم اما انعطافپذیر، از ۳۳ مهره تشکیل شده است که مانند یک برج بر روی هم قرار گرفتهاند. اما گاهی به دلایل مختلف، یکی یا چند تا از این مهرهها دچار شکستگی میشوند. شکستگیهای ستون فقرات برخلاف تصور رایج، فقط در تصادفات یا سقوطهای شدید رخ نمیدهند. در برخی افراد، حتی یک عطسه شدید یا خم شدن ساده هم میتواند باعث شکستن مهره شود. در این مقاله، نگاهی جامع به انواع شکستگی مهره ستون فقرات میاندازیم و دلایل، علائم و اهمیت درمان هر نوع را بررسی میکنیم.
انواع شکستگی مهره کمر
شکستگی مهرههای ستون فقرات را میتوان به طور کلی به سه گروه اصلی تقسیم کرد:
- شکستگیهای تروماتیک (ناشی از ضربه شدید)
- شکستگیهای ناشی از پوکی استخوان (استئوپروتیک)
- شکستگیهای پاتولوژیک (در زمینه بیماریهای دیگر)
۱. شکستگی مهره کمر؛ شکستگی تروماتیک
این نوع شکستگیها معمولا در اثر وارد آمدن نیروی شدید و ناگهانی به بدن اتفاق میافتند. حوادثی مثل: تصادف رانندگی، سقوط از ارتفاع، ضربه مستقیم به کمر یا زمین خوردن شدید میتواند موجب شکستگی تروماتیک مهرهها شود. در چنین شرایطی، ممکن است یکی یا چند مهره دچار شکستگی شوند. شدت شکستگی بسته به نوع نیرو و جهت آن، متفاوت خواهد بود. در شکستگیهای تروماتیک، نخاع (که از درون مهرهها عبور میکند) نیز ممکن است آسیب ببیند و در موارد شدید، فلج یا بیحسی اندامها نیز ایجاد شود.
انواع شکستگیهای تروماتیک
شناخت نوع شکستگی در روند درمان شکستگی مهره تاثیر مستقیم دارد. نوع تروماتیک شکستگی مهره کمر معمولا به سه شکل دیده میشوند:
الف) شکستگی فشاری (Compression Fracture): در این حالت، مهره به علت فشار شدید از بالا به پایین، له میشود و ارتفاع آن کاهش مییابد. این نوع شکستگی بیشتر در قسمتهای جلویی مهرهها رخ میدهد. در صورتی که شکستگی خفیف باشد، اغلب بدون جراحی درمان میشود.
ب) شکستگی انفجاری (Burst Fracture): در این نوع، مهره نه تنها فشرده میشود، بلکه به چند قطعه شکسته شده و گاهی تکههایی از استخوان به داخل کانال نخاعی وارد میشوند. این حالت خطرناکتر از شکستگی فشاری است و ممکن است نیاز به جراحی فوری داشته باشد.
ج) شکستگی جابجا شده (Fracture-Dislocation): در این حالت، مهره نه تنها شکسته، بلکه از محل طبیعی خود نیز جابجا میشود. این وضعیت بسیار جدی است و معمولا با آسیب عصبی همراه است و نیاز به تثبیت جراحی دارد.
بیشتر بخوانید: جراحی سرخوردگی مهره برای چه مواردی انجام میشود؟
۲. شکستگیهای پاتولوژیک (Pathologic Fracture)
این شکستگیها زمانی رخ میدهند که استخوان به طور اولیه به دلیل یک بیماری زمینهای ضعیف شده باشد. مهمترین بیماریهایی که میتوانند باعث شکستگی پاتولوژیک در ستون فقرات شوند عبارتند از:
سرطانها: برخی سرطانها (مثل سرطان سینه، پروستات، ریه و کلیه) میتوانند به استخوانها متاستاز بدهند و باعث تضعیف مهره شوند.
تومورهای اولیه ستون فقرات: مثل میلوم متعدد (Multiple Myeloma) که با رشد در مغز استخوان، باعث تخریب بافت استخوانی مهرهها میشوند.
عفونتها: مانند سل ستون فقرات (بیماری پات)، که میتواند مهره را تخریب کند.
بیماریهای مادرزادی یا ژنتیکی استخوانی: مانند استئوژنز ایمپرفکتا که با نقص در تولید کلاژن نوع ۱ (اجزای اصلی ساختار استخوان) باعث شکنندگی و ضعف در استخوانها میشود.
علائم شکستگی مهره کمر نوع پاتولوژیک
- درد مبهم و پیشرونده در کمر حس میشود.
- گاهی بدون هیچ ضربهای رخ میدهد.
- ممکن است با علائم عمومی بیماری زمینهای همراه باشد. (مانند کاهش وزن، ضعف عمومی، تب و…)
بیشتر بخوانید: آیا درمان دیسک کمر قطعی است؟
۳. شکستگیهای ناشی از پوکی استخوان (Osteoporotic Fracture)
پوکی استخوان یا استئوپروز بیماری شایعی است که در آن تراکم و قدرت استخوان کاهش مییابد. در افراد مبتلا، استخوانها آنقدر ضعیف میشوند که حتی یک حرکت ساده مانند خم شدن برای برداشتن چیزی از زمین یا عطسه کردن میتواند باعث شکستگی شود.
ویژگیهای شکستگیهای ستون فقرات ناشی از پوکی استخوان
- معمولا در ناحیهی کمری یا پشت (مهرههای توراسیک یا لومبار) رخ میدهند.
- به طور معمول بدون آسیب نخاعی هستند، اما درد زیادی ایجاد میکنند.
- درمان آنها ممکن است شامل دارو، بریس (کرست طبی) و در برخی موارد تزریق سیمان مخصوص به داخل مهره (ورتبروپلاستی یا کیفوپلاستی) باشد.
- این نوع شکستگیها معمولا در سنین بالا، بیشتر در خانمها پس از یائسگی، دیده میشود. اما در موارد خاص ممکن است در مردان یا حتی افراد جوان نیز رخ دهد، به ویژه اگر بیماری زمینهای وجود داشته باشد.
اهمیت تشخیص شکستگی مهره کمر
تشخیص به موقع شکستگی مهره کمر، نقشی حیاتی در جلوگیری از عوارض جدی دارد. بسیاری از افراد ممکن است درد پشت یا کمر را به دلایل سادهای مانند کشیدگی عضله نسبت دهند، در حالی که این درد میتواند ناشی از یک شکستگی مهره پنهان باشد. در برخی موارد، این نوع شکستگیها اولین نشانه بروز یک بیماری زمینهای خطرناک مانند سرطان متاستاتیک یا میلوم متعدد هستند. اگر این شکستگیها نادیده گرفته شوند یا دیر تشخیص داده شوند، ممکن است بیماری اصلی پیشرفت کرده و حتی منجر به آسیبهای جدیتری مانند فشار به نخاع، فلج یا درد مزمن شود.
برای تشخیص دقیق، تنها معاینه بالینی کافی نیست.اگز بعد از معاینه بالینی پزشک تشخیص دهد که مشکلی در ستون مهرهخا وجود دارد از روشهای تشخیصی پیشرفتهتری بهره مند خواهد شد.
- MRI برای بررسی بافت نرم و نخاع
- CT Scan برای مشاهده دقیق ساختار استخوان
- آزمایش خون و آزمایشات تخصصی دیگر در موارد مشکوک به بیماریهای زمینهای مثل سرطان یا میلوم
تشخیص زودهنگام شکستگی مهره کمر نه تنها به درمان موثر کمک میکند، بلکه میتواند از پیشرفت بیماری و بروز عوارض برگشت ناپذیر جلوگیری کند. بنابراین، هر گونه درد مداوم یا ناگهانی در ناحیه کمر یا پشت باید جدی گرفته شود و توسط پزشک بررسی گردد.
اگر از دردهای استخوانی ستون فقرات رنج میبرید، زمان طلایی درمان را از دست ندهید و همین حالا اقدام کنید.
آیا همه انواع شکستگی ستون فقرات نیاز به جراحی دارد؟
خیر. تصمیم برای جراحی به چند عامل بستگی دارد:
- نوع شکستگی
- میزان جابجایی استخوان
- وضعیت عصبی بیمار (مثلا آیا بیحسی یا فلج دارد؟)
- وضعیت عمومی سلامت بیمار
- سن و فعالیتهای روزانه
برخی شکستگیهای فشاری ساده ممکن است تنها با استراحت، دارو و بریس بهبود یابند. در مقابل، برخی دیگر مانند شکستگیهای انفجاری یا پاتولوژیک ممکن است نیاز به عمل جراحی برای تثبیت مهره و کاهش فشار روی نخاع داشته باشند.
❓سوالات متداول درباره شکستگی مهره کمر
شایعترین علامت، درد شدید و ناگهانی در ناحیه کمر یا گردن است که با حرکت یا فشار بدتر میشود. گاهی با بیحسی، گزگز یا ضعف اندامها همراه است.
خیر، گاهی بدون ضربه شدید و حتی در اثر بیماریهایی مانند پوکی استخوان یا سرطان نیز رخ میدهد.
در صورت بی توجهی، ممکن است باعث فشار به نخاع، درد مزمن، ناتوانی حرکتی یا فلج شود.
بله، در بسیاری از موارد با درمان مناسب و توانبخشی، فرد میتواند به فعالیتهای روزمره بازگردد.
درد ستون فقرات را پشت گوش نیندازید
ستون فقرات همانند ستون یک ساختمان، پایهی تعادل و حرکت بدن ماست. شکستگی مهرههای ستون فقرات، فارغ از علت آن، مسئلهای جدیست که نیازمند بررسی دقیق و درمان تخصصی خواهد بود. شناخت انواع شکستگیها – از ضربههای شدید گرفته تا شکستگیهای خاموش ناشی از پوکی استخوان یا بیماریهای دیگر – به ما کمک میکند تا با آگاهی بیشتری مراقب سلامتی کمر و ستون فقرات خود باشیم. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان دچار درد ناگهانی و شدید در ناحیه کمر یا پشت شدهاید حتما با دکتر بهروز گیوه چیان مشورت کنید. تشخیص به موقع میتواند از عوارض جدی جلوگیری کند.
