کمردرد در کودکان برخلاف تصور عمومی، یک مشکل نادر و بیاهمیت نیست. مطالعات نشان میدهند که شیوع این مشکل در سنین مدرسه بین ۱۰ تا ۳۰ درصد است و با افزایش سن احتمال بروز آن بیشتر میشود. اگرچه بسیاری از موارد خوش خیم هستند، اما کمردرد در کودکان همیشه باید جدی گرفته شود زیرا احتمال وجود بیماریهای زمینهای مهم مانند عفونتها، تومورها، ناهنجاریهای مادرزادی یا اختلالات رشد ستون فقرات در این گروه سنی بیشتر است. در این مقاله به اهمیت کمردرد در کودکان، علل، علائم هشداردهنده، تشخیصهای افتراقی و روشهای ارزیابی توسط متخصص ارتوپدی پرداخته میشود.
چرا کمردرد در کودکان اهمیت دارد؟
در کودکان، کمردرد اهمیت بسیار بیشتری نسبت به بزرگسالان دارد، زیرا در حالی که کمردرد بزرگسالان اغلب ناشی از مشکلات عضلانی یا تغییرات دژنراتیو است، در کودکان حتی یک درد ساده میتواند نشانهای از یک بیماری جدی و زمینهای باشد. عفونتهای دیسک و مهره، تومورهای خوشخیم یا بدخیم، ناهنجاریهای مادرزادی ستون فقرات و بیماریهای التهابی مانند اسپوندیلیت آنکیلوزان از جمله عواملی هستند که ممکن است در پسِ کمردرد کودکان پنهان باشند. از آنجا که ستون فقرات کودک در مرحله رشد قرار دارد، هر آسیب یا انحراف میتواند اثرات طولانیمدت و ماندگار بر ساختار و عملکرد آن بگذارد. به همین دلیل، متخصصان تأکید دارند که کمردرد در کودکان باید همواره با حساسیت و بررسی دقیق همراه باشد.
از سوی دیگر، کمردرد درمان نشده میتواند تأثیر قابل توجهی بر کیفیت زندگی کودک داشته باشد. این مشکل ممکن است موجب کاهش تحرک، افت تمرکز، کاهش اعتماد به نفس و دوری از فعالیتهای ورزشی و اجتماعی شود. علاوه بر این، اگر کمردرد در سنین پایین جدی گرفته نشود، احتمال مزمن شدن آن در آینده بهطور قابل توجهی افزایش مییابد. بنابراین تشخیص زودهنگام، درمان مناسب و پیگیری توسط متخصص ارتوپدی کودکان از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.
علائم هشدار دهنده کمردرد در کودکان
وجود هر یک از علائم زیر نیازمند ارزیابی فوری توسط متخصص ارتوپد ستون فقرات است:
- درد شدید و مداوم بیش از ۴ هفته
- درد شبانه که کودک را از خواب بیدار کند
- تب، کاهش وزن یا تعریق شبانه
- ضعف، بیحسی یا گزگز اندامها
- اختلال در راه رفتن یا لَنگش
- سابقه ضربه شدید
- سن کمتر از ۵ سال همراه با درد
- تغییر شکل واضح ستون فقرات مانند قوز یا انحراف ستون فقرات
این علائم احتمال وجود بیماریهای جدی مانند تومور، عفونت یا بیماریهای التهابی را افزایش میدهند. در ادامه دلایل کمردرد در کودکان را به صورت تخصصی با هم بررسی خواهیم کرد.
علل عضلانی–اسکلتی در کمردرد کودکان
این دسته از مشکلات، شایعترین دلیل کمردرد در کودکان و نوجوانان است و معمولاً خطر جدی برای سلامت ستون فقرات ایجاد نمیکند. بیشتر مواقع درد به دلیل فعالیت زیاد، بازی یا ورزش سنگین و یا نشستن در وضعیت نامناسب اتفاق میافتد. این نوع کمردرد بعد از چند روز استراحت و توجه به حالت بدن بهتر میشود. نکته مهم این است که این مشکلات روی عصبها اثر نمیگذارند و باعث بیحسی یا ضعف نمیشوند.
۱. کشیدگی یا استرین عضلانی
کشیدگی عضلات کمر یکی از رایجترین دلایل کمردرد در کودکان بالای ۱۰ سال است. این مشکل زمانی ایجاد میشود که کودک فعالیت زیادی انجام داده باشد، وسیله سنگینی را بلند کرده باشد یا مدت طولانی بد نشسته باشد. در این شرایط عضلات پشت دچار خستگی و التهاب میشوند که باعث درد میشود. خوشبختانه این نوع درد با استراحت، کمپرس سرد و کاهش فعالیت بهخوبی برطرف میشود و جای نگرانی ندارد.
نکات مهم برای والدین:
- درد هنگام بازی یا فعالیت بیشتر میشود.
- با استراحت بهتر میشود.
- کودک بیحسی یا ضعف ندارد.
۲. لوردوز یا کیفوز وضعیتی
در این حالت کودک به دلیل عادتهای نادرست مثل بد نشستن، خم شدن زیاد یا استفاده طولانی مدت از موبایل و تبلت، دچار تغییرات موقت در حالت ستون فقرات میشود. این مشکل خطرناک نیست و با اصلاح نحوه نشستن و ایستادن قابل درمان است. کودک ممکن است گاهی درد خفیف احساس کند اما با یادگیری وضعیت صحیح بدن و انجام تمرینات کششی، مشکل بهخوبی کنترل میشود.
نکات مهم برای والدین:
- علت اصلی عادتهای غلط بدنی است.
- قوز یا انحنا با اصلاح وضعیت بدن بهتر میشود.
- با تمرین و فیزیوتراپی قابل درمان است.
📄اسکولیوز ایدیوپاتیک در نوجوانان چه علائمی دارد⁉️
ناهنجاریهای ساختاری ستون فقرات باعث کمردرد کودکان
برخی کودکان به صورت مادرزادی یا در دوران رشد دچار تغییراتی در ساختار ستون فقرات میشوند. این ناهنجاریها ممکن است به مرور باعث درد، تغییر شکل پشت یا حتی مشکلات حرکتی شوند. برخلاف دردهای ساده عضلانی، این موارد نیازمند بررسی دقیق توسط متخصص ارتوپد هستند تا از پیشرفت آن جلوگیری شود.
۱. اسکولیوز (انحراف جانبی ستون فقرات)
اسکولیوز یعنی ستون فقرات کودک به جای خط صاف، به یک سمت منحرف شود. بسیاری از کودکان مبتلا به اسکولیوز هیچ دردی ندارند، اما اگر اسکولیوز همراه با درد باشد، احتمال اینکه مشکل زمینهای دیگری وجود داشته باشد بیشتر میشود. درد در این حالت میتواند نشانه فشار روی عضلات یا حتی وجود بیماریهای دیگر باشد و باید حتما بررسی شود.
نکات مهم برای والدین:
- همیشه انحراف ستون فقرات درد ایجاد نمیکند.
- درددار بودن اسکولیوز اهمیت بیشتری دارد.
- نیاز به معاینه و گاهی تصویربرداری دارد.
۲. کیفوز ساختاری (بیماری شوئرمن)
در این حالت، پشت کودک دچار قوز ثابت میشود یعنی برخلاف خمیدگیهای معمولی، با صاف کردن بدن اصلاح نمیشود. این وضعیت به دلیل تغییرات استخوانی رخ میدهد و در دوران نوجوانی ظاهر میشود. کودک معمولا هنگام ایستادن طولانیمدت احساس درد یا خستگی در پشت دارد.
نکات مهم برای والدین:
- قوز پشت قابل اصلاح با صاف کردن بدن نیست.
- درد با ایستادن طولانی بیشتر میشود.
- نیاز به بررسی تخصصی و پیگیری دورهای دارد.
۳. ناهنجاریهای مادرزادی ستون فقرات
برخی کودکان با مشکلاتی در مهرهها به دنیا میآیند مثل وجود نیمی از مهره (همیورتبرا)، چسبیده بودن چند مهره به هم، یا مشکلات طناب نخاعی مثل تِترینگ (کشیدگی غیرطبیعی نخاع). این ناهنجاریها ممکن است در ابتدا علائم کمی داشته باشند، اما با رشد کودک میتوانند باعث درد، اختلال در راه رفتن یا علائم عصبی شوند. تشخیص زودهنگام برای جلوگیری از پیشرفت مشکل بسیار مهم است.
نکات مهم برای والدین:
- مشکلات از بدو تولد وجود دارند.
- ممکن است با درد یا اختلال راه رفتن همراه شوند.
- معمولاً با MRI تشخیص داده میشوند.
عفونتهای ستون فقرات
عفونتها از مهمترین و جدیترین علل کمردرد در کودکان محسوب میشوند. این نوع درد ناگهانی شروع میشود و با بیحالی، تب یا امتناع کودک از حرکت همراه است. برخلاف دردهای ساده عضلانی، عفونتها نیاز به تشخیص و درمان سریع دارند تا از آسیبهای جدیتر به ستون فقرات یا سیستم عصبی جلوگیری شود.
۱. دیسکیتس (Discitis)
دیسکیتس یک عفونت بین مهرهای است که بیشتر در کودکان ۲ تا ۷ سال دیده میشود. کودک از درد کمر شکایت میکند و ممکن است حاضر به نشستن، ایستادن یا راه رفتن نباشد. تب معمولا خفیف است اما بیمیلی به حرکت نشانه مهمی محسوب میشود. آزمایش خون افزایش شاخصهای التهابی مانند CRP و ESR را نشان میدهد.
نشانههای مهم برای والدین:
- کمردرد مداوم
- امتناع از نشستن یا راه رفتن
- تب خفیف
- علائم التهاب در آزمایش خون
۲. استئومیلیت مهره
این بیماری عفونت استخوان مهره است و یکی از جدیترین علل کمردرد در کودکان محسوب میشود. درد شدیدتر است و کودک ممکن است کاملا بیحال یا ناتوان از حرکت باشد. درمان باید خیلی سریع با آنتیبیوتیک مناسب شروع شود تا از گسترش عفونت جلوگیری شود. تاخیر در درمان ممکن است آسیب جدی ایجاد کند.
نکات مهم:
- درد شدید و پیشرونده
- نیاز به درمان فوری
- احتمال تب و بیحالی کودک
۳. عفونتهای اپیدورال
این عفونتها نادر هستند اما از خطرناکترین مشکلات ستون فقرات بهشمار میروند. در این حالت عفونت در فضای اطراف نخاع تجمع پیدا میکند و میتواند روی عصبها فشار وارد کند. اگر درمان دیر انجام شود، کودک ممکن است دچار بیحسی، ضعف یا حتی مشکلات جدی عصبی شود. این شرایط یک اورژانس پزشکی است.
نکات مهم:
- نادر اما بسیار خطرناک
- درد شدید همراه با علائم عصبی
- نیاز فوری به درمان بیمارستانی
📄جراحی مجدد ستون فقرات در چه شرایطی انجام میشود⁉️
تومورها و ضایعات فضاگیر ستون فقرات در کودکان
اگرچه تومور ستون فقرات در کودکان نادر هستند، اما یکی از مهمترین دلایل کمردرد شبانه محسوب میشوند و به همین دلیل نیاز به توجه ویژه دارند. بسیاری از این تومورها خوشخیم و قابل درماناند، اما اگر دیر تشخیص داده شوند ممکن است باعث درد شدید، تغییر شکل ستون فقرات یا حتی فشار بر نخاع شوند. بنابراین شناخت علائم هشداردهنده برای والدین بسیار ضروری است.
۱. استئویید استئوما (Osteoid Osteoma)
یک تومور خوشخیم کوچک اما بسیار دردناک است که بیشتر در نوجوانان دیده میشود. مهمترین علامت آن درد شدید شبانه است که کودک را از خواب بیدار میکند و با مسکنهای ساده بهتر میشود. اگر در ستون فقرات ایجاد شود میتواند باعث انحراف دردناک یا اسپاسم عضلات شود. درمان قطعی و کمتهاجمی آن ابلیشن حرارتی (RFA) است.
نکات مهم:
- درد شبانه مشخص و شدید
- بهبود واضح با مسکن
- احتمال ایجاد اسکولیوز دردناک
- درمان قطعی با RFA
۲. کیست استخوانی ساده (UBC)
این کیست یک حفره پر از مایع داخل استخوان است و معمولا علامتدار نیست. اما اگر در مهرهها ایجاد شود، ممکن است باعث ضعف استخوان و کمردرد شود. در صورت بزرگ بودن یا خطر شکستگی مهره کمر، نیاز به درمان دارد.
نکات مهم:
- اغلب بدون علامت
- احتمال تضعیف مهره
- گاهی نیازمند تزریق یا عمل بسته
۳. کیست آنوریسمال استخوان (ABC)
این ضایعه پر از خون است و رشد سریعی دارد و معمولا با درد شدید و گاهی تورم موضعی همراه است. در ستون فقرات میتواند به نخاع فشار وارد کند و علائم عصبی ایجاد کند. درمان معمولاً جراحی یا روشهایی مانند امبولیزاسیون است.
نکات مهم:
- درد شدید و ناگهانی
- رشد سریع ضایعه
- احتمال فشار روی نخاع
- درمان شامل جراحی یا امبولیزاسیون
۴. همانژیوما و آنژیوفیبروما
این تومور ستون فقرات بدون علامت هستند و در بسیاری از موارد به طور اتفاقی در تصویربرداری دیده میشوند. با این حال در موارد نادر ممکن است باعث درد، ضعف یا حتی شکستگی مهره شوند. درمان فقط در صورت تهاجمی بودن یا ایجاد علائم انجام میشود.
نکات مهم:
- اغلب بیعلامت
- در موارد نادر درد یا ضعف ایجاد میکنند
- درمان فقط در صورت فعال یا تهاجمی بودن
۵. تومورهای بدخیم ستون فقرات
این تومورها بسیار نادر هستند اما باید همیشه در تشخیص افتراقی کمردرد شبانه در کودکان در نظر گرفته شوند. تومورهایی مانند ساکوما، نوروبلاستوما، لوسمی و تومورهای نخاعی میتوانند با درد شدید، کاهش وزن و علائم عصبی همراه باشند. تشخیص سریع و درمان فوری اهمیت حیاتی دارد.
نکات مهم:
- درد شبانه و مقاوم
- علائم عمومی مثل کاهش وزن
- احتمال ضعف یا بیحسی
- نیاز فوری به MRI و ارزیابی تخصصی
چه زمانی کمردرد کودک میتواند نشانه تومور باشد؟
در بیشتر کودکان، کمردرد علت ساده و قابل درمان دارد اما در موارد نادر ممکن است نشانهای از وجود تومور یا ضایعه فضاگیر در ستون فقرات باشد. مهمترین علامتی که والدین باید به آن حساس باشند، کمردرد شبانه است. دردی که کودک را از خواب بیدار میکند و با تغییر وضعیت یا استراحت بهبود نمییابد. همچنین اگر درد به مرور زمان شدیدتر شود و به درمانهای معمول پاسخ ندهد، یا همراه با علائم عمومی مانند کاهش وزن، بیاشتهایی و خستگی غیر عادی باشد، احتمال وجود یک مشکل جدیتر مطرح میشود.
علاوه بر این، هرگونه تغییر در توانایی راه رفتن کودک، ضعف یا بیحسی در دستها و پاها، یا ایجاد ناگهانی قوز یا انحراف ستون فقرات باید بسیار جدی گرفته شود. چنین علائمی میتوانند نشان دهنده فشار تومور بر نخاع یا ریشههای عصبی باشند و تاخیر در تشخیص ممکن است باعث آسیب دائمی شود. در این شرایط، MRI بهترین ابزار تشخیصی برای بررسی وضعیت ستون فقرات است، زیرا با دقت بالا میتواند ضایعات پنهان را مشخص کند و پزشک را در مسیر درمان درست قرار دهد.
اگر علت کمردرد کودکان وجود تومور باشد، بهترین روش درمان جراحی تومور ستون فقرات است. برای دریافت اطلاعات بیشتر میتوانید با شماره زیر تماس بگیرید و با دکتر بهروز گیوه چیان مشورت نمایید❕
☎️۰۹۰۲۴۰۹۴۹۰۰📞
علل شکمی و احشایی در کمردرد کودکان
گاهی کمردرد کودک اصلا از ستون فقرات ناشی نمیشود، بلکه مشکل در یکی از اندامهای داخلی بدن باعث ایجاد درد در ناحیه کمر میشود. در این موارد، درد معمولاً همراه با علائم شکمی یا تغییرات عمومی کودک است و ممکن است با فعالیت یا استراحت تغییر نکند. تشخیص زودهنگام اهمیت دارد، چون درمان این مشکلات کاملاً متفاوت از درمانهای معمول کمردرد است.
- مشکلات کلیوی (سنگ یا عفونت): این مشکلات معمولاً با درد پهلو، تب، تکرر ادرار یا سوزش همراه هستند و میتوانند باعث درد تیرکشنده در پشت یا کمر شوند.
- پانکراتیت (التهاب لوزالمعده): بیماری نادرتری که باعث درد شدید شکم و کمری میشود و معمولاً با تهوع یا استفراغ همراه است.
- مشکلات گوارشی: مانند یبوست شدید، نفخ یا التهاب معده و روده که میتوانند درد را به کمر منتقل کنند و باعث بیقراری کودک شوند.
- مشکلات لگنی در دختران نوجوان: در دختران بزرگتر، مشکلات تخمدان یا عفونتهای لگنی ممکن است بهصورت درد کمری خود را نشان دهند.
علل التهابی و روماتولوژیک کمردرد کودکان
گاهی کمردرد کودکان فقط ناشی از عضلات یا استخوانها نیست، بلکه یک التهاب داخلی یا بیماری روماتولوژیک عامل آن است. این گروه از بیماریها معمولا مزمناند و به صورت تدریجی پیشرفت میکنند و اگر دیر تشخیص داده شوند میتوانند باعث محدودیت حرکتی و درد طولانی مدت شوند. شناخت علائم اصلی برای والدین اهمیت زیادی دارد، چون این دردها با استراحت بهتر نمیشوند و الگوی متفاوتی دارند.
۱. اسپوندیلوآرتروپاتیهای نوجوانان
اسپوندیلوآرتروپاتیها گروهی از بیماریهای التهابی هستند که مفاصل ستون فقرات، لگن و گاهی سایر مفاصل بدن را درگیر میکنند. این بیماریها در نوجوانان بیشتر دیده میشوند و برخلاف دردهای معمولی، دردشان با استراحت بدتر و با حرکت بهتر میشود. از جمله این بیماریها میتوان به اسپوندیلیت آنکیلوزان، آرتریت پسوریاتیک و دردهای مرتبط با بیماریهای التهابی روده اشاره کرد.
علائم مهمی که والدین باید بشناسند:
- خشکی کمر یا باسن هنگام بیدار شدن از خواب
- بهتر شدن درد با راه رفتن و فعالیت
- درد در باسن یا مفاصل بزرگ پا
- درد طولانیمدت و بدون توضیح واضح
این نوع کمردرد به صورت مزمن و تدریجی آغاز میشود و اگر تشخیص داده نشود ممکن است باعث محدودیت حرکتی در طولانیمدت شود.
۲. بیماریهای خود ایمنی سیستمیک
بعضی بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس نیز میتوانند باعث درد ستون فقرات یا درد در مفاصل دیگر کودکان شوند. در این بیماریها سیستم ایمنی به اشتباه به بافتهای بدن حمله میکند و التهاب در مفاصل، عضلات یا اندامهای داخلی ایجاد میکند. اگر کودک همراه با درد کمر علائمی مثل خستگی زیاد، حساسیت پوستی یا تب خفیف داشته باشد، این احتمال باید بررسی شود.
نکات مهم برای والدین:
- درد ممکن است همراه با خستگی یا علائم عمومی باشد
- معمولا با آزمایش خون تشخیص داده میشود
- نیازمند پیگیری توسط روماتولوژیست کودکان
اسپوندیلولیز یکی از علل پنهان کمردرد در کودکان
اسپوندیلولیز از شایعترین علل کمردرد در نوجوانانی است که ورزشهای پرفشار انجام میدهند؛ مانند ژیمناستیک، فوتبال، بسکتبال، والیبال، هنرهای رزمی و شیرجه. در این عارضه یک ترک خفیف در بخشی از مهره (پارس اینترآرتیکولاریس) ایجاد میشود. بسیاری از والدین فکر میکنند درد کمر کودک فقط کشیدگی عضلانی است، اما اسپوندیلولیز اگر درمان نشود ممکن است به لغزش مهره (اسپوندیلولیستزیس) تبدیل شود.
چرا آگاهی از اسپوندیلولیز در کودکان مهم است؟
- درد میتواند ماهها ادامه داشته باشد.
- در صورت عدم درمان، خطر لغزش مهره وجود دارد.
- ممکن است باعث تغییر شکل ستون فقرات شود.
- خطر دردهای مزمن در آینده را افزایش میدهد.
علائم مهم اسپوندیلولیز در کودکان
- درد کمر هنگام خم شدن به عقب
- تشدید درد با ورزش
- خستگی زودرس یا کاهش عملکرد ورزشی
- حساسیت موضعی روی مهره
- گاهی تیر کشیدن درد به باسن یا پشت ران
کودکانی که این علائم را دارند باید حتماً توسط متخصص ستون فقرات ارزیابی شوند.
درمان اسپوندیلولیز
در بیشتر کودکان درمان غیرجراحی است:
- استراحت نسبی ۶ تا ۱۲ هفته
- فیزیوتراپی و تقویت عضلات مرکزی
- گاهی استفاده از بریس
- اصلاح تکنیکهای ورزشی
جراحی تنها زمانی انجام میشود که درمانهای محافظه کارانه موثر نباشند.
جمعبندی
کمردرد در کودکان برخلاف تصور عموم نباید نادیده گرفته شود؛ زیرا احتمال وجود بیماریهای جدی در این گروه سنی بیشتر است. مهمترین نکته توجه به علائم هشداردهنده، ارزیابی دقیق و مراجعه به متخصص ارتوپدی کودکان است. هرچند بسیاری از علتهای کمردرد خوشخیم هستند، اما تأخیر در تشخیص بیماریهای مهم میتواند اثرات طولانیمدت بر رشد و عملکرد ستون فقرات کودک برجای بگذارد. بنابراین والدین، پزشکان عمومی و متخصصان باید به علائم کودک حساس باشند و در صورت نیاز اقدام به ارجاع فوری نمایند.
