شکستگی پاتولوژیک نوعی آسیب در ستون فقرات است که به دلیل ضعف داخلی استخوانها ایجاد میشود، درواقع در این وضعیت، بدون هیچ ضربه خاصی مهرهها دچار آسیب میشوند. ستون فقرات همچون ستونی محکم، وزن بدن را تحمل میکند و امکان حرکت، ایستادن و نشستن را برای ما فراهم میسازد. اما زمانی که ساختار داخلی این استخوانها تضعیف شود، حتی فشار یا ضربهای خفیف میتواند منجر به شکستگی گردد. این وضعیت میتواند نشانهای از بیماریهای زمینهای باشد و نیاز به بررسی و درمان جدی دارد. در این مقاله به بررسی کامل این نوع آسیب ستون فقرات میپردازیم.
شکستگی پاتولوژیک چیست؟
شکستگی پاتولوژیک نوعی شکستگی استخوان است که در اثر کاهش مقاومت و استحکام بافت استخوانی، به دنبال بیماریهای زمینهای ایجاد میشود، نه لزوما بر اثر وارد آمدن ضربه شدید. در این حالت، فرآیندهای فیزیولوژیک یا پاتولوژیک مانند پوکی استخوان (Osteoporosis)، متاستازهای استخوانی، عفونتهای استخوان (استئومیلیت) یا اختلالات متابولیک، ساختار میکروسکوپی و تراکم معدنی استخوان را تضعیف میکنند. نتیجه آن است که حتی نیروهای مکانیکی خفیف مانند خم شدن، عطسه کردن یا انجام حرکات روزمره، میتواند منجر به شکستگی شود. این نوع شکستگی معمولا هشداری برای وجود یک بیماری زمینهای جدی در بدن محسوب میشود.
علل شکستگی پاتولوژیک در مهرهها
شکستگی پاتولوژیک مهرهها معمولا زمانی رخ میدهد که ساختار و استحکام استخوانهای ستون فقرات به دلیل یک بیماری زمینهای دچار اختلال شود. در ادامه، مکانیسم هر علت را با جزئیات علمیتر بررسی میکنیم:
۱. پوکی استخوان (استئوپروز)
شایعترین علت این نوع شکستگی، به ویژه در سالمندان و زنان پس از یائسگی، کاهش تراکم معدنی استخوان است. در پوکی استخوان، فعالیت سلولهای استخوان ساز (استئوبلاستها) کاهش و فعالیت سلولهای استخوان خوار (استئوکلاستها) افزایش مییابد. این عدم تعادل باعث میشود شبكه اسفنجی داخل مهرهها نازک و متخلخل شود، به طوری که حتی فشار ناشی از نشستن، خم شدن یا بلند کردن اجسام سبک، توانایی شکستگی مهره ناشی از پوکی استخوان را پیدا میکند.
۲. سرطان و متاستاز استخوانی
برخی سرطانها مانند سینه، پروستات، ریه و کلیه تمایل دارند سلولهای سرطانی خود را به استخوانها، به ویژه مهرههای ستون فقرات، منتقل کنند (متاستاز). سلولهای سرطانی با ترشح موادی مانند فاکتورهای محرک استئوکلاستها باعث افزایش تجزیه بافت استخوانی میشوند. این روند، ساختار استخوان را تضعیف کرده و آن را مستعد شکستگی میکند. گاهی اوقات، شکستگی پاتولوژیک مهره اولین علامت یک سرطان پنهان است.
۳. تومورهای خوش خیم یا اولیه استخوان
برخی تومورهای اولیه یا خوش خیم استخوان، مانند میلوم متعدد (Multiple Myeloma)، با تکثیر سلولهای غیر طبیعی در مغز استخوان، محیط استخوان را تخریب میکنند. این سلولها پروتئینهایی تولید میکنند که فعالیت استئوکلاستها را افزایش و فرآیند معدنی شدن استخوان را مختل میکند، در نتیجه مهرهها نازک و شکننده میشوند.
۴. عفونت استخوان (استئومیلیت)
وقتی باکتری یا قارچ وارد بافت استخوانی ستون فقرات میشود، التهاب و ترشح آنزیمهای تخریب کننده بافت، باعث از بین رفتن شبکه استخوانی میگردد. این تخریب، تراکم و انسجام استخوان مهره را کاهش داده و حتی پس از درمان عفونت، خطر شکستگی مهره کمر از نوع پاتولوژیک باقی میماند.
۵. بیماریهای متابولیک استخوان
در بیماریهایی مانند پاژه، چرخه بازسازی استخوان بهطور غیر طبیعی سریع و نامنظم انجام میشود. در نتیجه، استخوانهای جدیدی که تشکیل میشوند کیفیت مکانیکی ضعیفی دارند و به راحتی در برابر فشارهای معمولی دچار شکستگی میشوند. این مشکل در ستون فقرات میتواند به تغییر شکل مهرهها و کاهش پایداری آنها منجر شود.
آیا انحراف ستون فقرات میتواند باعث آسیب جدی شود؟
انواع شکستگی پاتولوژیک مهرهها
شکستگیهای پاتولوژیک که با شکستگی تروماتیک ستون فقرات میتوانند به چند شکل در ستون فقرات دیده شوند:
شکستگی فشاری (Compression Fracture): در این حالت، به دلیل ضعف ساختاری استخوان، بخش قدامی مهره تحت فشار فرو رفته و ارتفاع آن کاهش مییابد، که معمولا در بیماران مبتلا به پوکی استخوان رخ میدهد.
شکستگی انفجاری (Burst Fracture): شکستگی به گونهای است که قطعات استخوانی به اطراف و گاهی به کانال نخاعی پخش میشوند و میتوانند باعث آسیب به نخاع یا ریشههای عصبی شوند، که بیشتر در اثر تومورها یا متاستازهای استخوانی دیده میشود.
شکستگی همراه با ناپایداری ستون فقرات: زمانی اتفاق میافتد که شکستگی مهره باعث از بین رفتن پایداری مکانیکی ستون فقرات شده و امکان جابجایی قطعات و فشار مستقیم بر نخاع یا اعصاب افزایش مییابد، که خطر آسیب عصبی جدی را به همراه دارد.
علائم شکستگی پاتولوژیک
- درد ناگهانی و شدید در ناحیه کمر یا گردن، بدون دلیل مشخص
- بدتر شدن درد با ایستادن یا حرکت
- کاهش قد یا خمیدگی پشت (در پوکی استخوان شدید)
- ضعف یا بی حسی در پاها (در مواردی که شکستگی باعث فشار بر نخاع شود)
- گرفتگی یا اسپاسم عضلات اطراف ستون فقرات
- محدودیت حرکتی و ناتوانی در خم شدن یا چرخاندن ستون فقرات.
- درد شبانه یا درد مداوم در حالت استراحت
- احساس فشار یا سنگینی در کمر به دلیل تغییر شکل مهرهها
- اختلال در کنترل ادرار یا مدفوع در موارد پیشرفته
- خستگی یا ضعف عمومی بدن
روشهای درمان شکستگی پاتولوژیک مهرهها
۱. درمان غیر جراحی (محافظه کارانه)
در مواردی که شکستگی پایدار است و فشار به نخاع وجود ندارد:
- استراحت نسبی
- مصرف داروهای ضد درد
- استفاده از بریس یا کمربند طبی
- درمان بیماری زمینهای (مثلا داروهای پوکی استخوان یا درمان سرطان)
۲. درمان جراحی: زمانی که استخوان به تنهایی ترمیم نمیشود
در شرایط زیر نیاز به جراحی تومور ستون فقرات برای درمان شکستگی پاتولوژیک مهره الزامی است:
- درد شدید و مداوم است
- مهره بسیار تخریب شده باشد
- بیثباتی در ستون فقرات وجود دارد
- فشار به نخاع یا ریشههای عصبی وارد شده
جراحی انحرافات ستون فقرات چگونه انجام میشود؟
مهمترین روشهای جراحی برای درمان شکستگی پاتولوژیک ستون فقرات
درمان جراحی زمانی انجام میشود که شکستگی باعث درد شدید، ناپایداری ستون فقرات یا فشار بر نخاع و اعصاب شده باشد. بسته به علت و شدت آسیب، روشهای زیر به کار میروند:
۱. ورتبروپلاستی و کیفوپلاستی
این دو روش کم تهاجمی (Minimally Invasive) بیشتر در شکستگیهای ناشی از پوکی استخوان یا میلوم متعدد استفاده میشوند.
- در ورتبروپلاستی، سیمان استخوانی مخصوص (Bone Cement) از طریق سوزن ظریف به درون مهره تزریق میشود تا استحکام و پایداری آن بازگردد.
- در کیفوپلاستی، ابتدا با استفاده از یک بالون کوچک فضای داخل مهره باز میشود و سپس سیمان تزریق میگردد، که علاوه بر پایداری، تا حدی شکل مهره نیز اصلاح میشود.
✅ مزیت: کاهش سریع درد، نیاز نداشتن به بی حرکتی طولانی و امکان بازگشت سریع بیمار به فعالیتهای روزمره
۲. فیکساسیون با پیچ و میله (Instrumented Fusion)
در شکستگیهای ناپایدار یا ناشی از متاستازهای گسترده، از این روش استفاده میشود.
- پیچهایی در مهرههای سالم بالاتر و پایینتر از ناحیه آسیب دیده قرار داده میشود.
- این پیچها توسط میلههای فلزی به هم متصل شده و ستون فقرات تثبیت میگردد.
✅ مزیت: جلوگیری از جابجایی مهرهها و کاهش خطر آسیب بیشتر به نخاع یا اعصاب
۳. برداشتن تومور یا رفع فشار از نخاع (Decompression)
در مواردی که تومور یا قطعات شکستگی به نخاع یا ریشههای عصبی فشار میآورند، جراح با برش جراحی، ناحیه مشکلدار را برمیدارد.
- این عمل میتواند شامل برداشت بخشی از مهره (Laminectomy یا Corpectomy) باشد.
✅ هدف: آزادسازی فضای نخاع و کاهش یا رفع علائم عصبی مانند ضعف، بیحسی یا اختلال در کنترل ادرار و مدفوع
۴. جراحی ترکیبی
در شکستگیهای پیچیده یا همراه با متاستاز وسیع، ترکیبی از روشهای فوق به کار میرود.
- ابتدا توده یا بخش فشرده کننده نخاع برداشته میشود.
- سپس مهره آسیب دیده بازسازی و ستون فقرات با پیچ و میله تثبیت میگردد.
✅ مزیت: درمان همزمان علت فشار بر نخاع و ناپایداری ستون فقرات، و بهبود کیفیت زندگی بیمار
❓سوالات متداول درباره شکستگی پاتولوژیک
این شکستگی به دلیل ضعف داخلی استخوان رخ میدهد، نه صرفا ضربه یا تصادف و حتی فشارهای جزئی میتوانند باعث آن شوند.
پوکی استخوان، سرطانها و متاستازها، میلوم متعدد، عفونت استخوان و بیماریهای متابولیک مانند پاژه از شایعترین علل هستند.
ورتبروپلاستی/کیفوپلاستی معمولا چند روز، و فیوژن یا دکمپرشن چند هفته تا چند ماه، همراه با توانبخشی و مراقبتهای پزشکی زمان لازم دارند.
درد مزمن، کاهش قد، خمیدگی پشت، بیثباتی ستون فقرات، فشار بر نخاع و اعصاب و در موارد شدید، اختلال در حرکت و کنترل ادرار و مدفوع از عوارض جدی آن است.
برای درمان همین حالا اقدام کنید!
شکستگی پاتولوژیک مهرهها نشانهای از ضعف استخوانی جدی است که میتواند ناشی از بیماریهای زمینهای مانند پوکی استخوان یا سرطان باشد. تشخیص به موقع و انتخاب درمان مناسب، به ویژه در صورت نیاز به جراحی، نقش حیاتی در بهبود کیفیت زندگی بیماران دارد. اگر دچار کمردرد ناگهانی بدون علت مشخص شدید، مراجعه به پزشک متخصص ستون فقرات را به تعویق نیندازید.
