دیسک کمر یکی از شایعترین دلایل کمردرد در میان بزرگسالان است. بر اساس آمارها، بیش از ۸۰ درصد افراد در طول زندگی خود حداقل یکبار کمردرد را تجربه میکنند و در بسیاری از این موارد، آسیب به دیسک بین مهرهای عامل اصلی است. آشنایی با ساختار دیسک، انواع آسیبها، علائم هشدار دهنده و روشهای نوین درمان، نقش مهمی در پیشگیری و کنترل این عارضه دارد. در این مقاله به طور کامل و تخصصی نکات مربوط به دیسک کمر را به شما توضیح خواهیم داد.
ساختار دیسک بینمهرهای
ستون فقرات از ۲۴ مهره متحرک تشکیل شده که بین هر دو مهره، دیسکی نرم و انعطاف پذیر به نام دیسک بین مهرهای قرار دارد. این دیسک مانند کمک فنری طبیعی عمل کرده و مانع از تماس مستقیم استخوانها با یکدیگر میشود.
اجزای اصلی دیسک:
- بخش مرکزی و نرم دیسک هسته ژلاتینی است که نقش جذب ضربه را بر عهده دارد.
- بخش خارجی و مستحکم که از خروج هسته جلوگیری میکند، حلقه فیبری نام دارد.
با افزایش سن، حرکات نادرست، یا فشارهای مکرر، ساختار دیسک ممکن است دچار فرسایش یا پارگی شود و دردهای کمری ایجاد کند.
انواع آسیبهای دیسک کمر
شناخت دقیق آسیب به انتخاب بهترین روش درمان دیسک کمر کمک خواهد کرد، در ادامه انواع آسیب های دیسک کمر را با هم بررسی خواهیم کرد:
برجستگی دیسک
در حالت طبیعی، دیسک بین مهرهای، بین دو مهره قرار دارد و به صورت متقارن در جای خود حفظ میشود. اما گاهی در اثر فشار زیاد، نشستن طولانی مدت، یا ضعف عضلات کمر، دیسک شروع به برآمده شدن میکند. در این مرحله هنوز حلقهی خارجی دیسک پاره نشده است، ولی به صورت محدب به بیرون فشار میآورد.
فتق یا بیرون زدگی دیسک
وقتی فشار یا فرسودگی ادامه پیدا کند، حلقه خارجی دیسک (حلقه فیبری) پاره میشود و بخشی از هستهی ژلاتینی درون آن به بیرون نشت میکند. این بخش بیرون زده ممکن است به عصبهای حساس نخاعی فشار بیاورد و باعث درد شدید و ناگهانی شود. شایعترین علامت این نوع آسیب، درد تیر کشنده از کمر به باسن و پا (درد سیاتیکی) است که ممکن است با گزگز، بیحسی یا ضعف پاها همراه باشد.
پارگی کامل یا جداشدگی دیسک
در مرحلهی پیشرفتهتر، بخشی از هستهی دیسک ممکن است کاملا از محل خود جدا شود و درون کانال نخاعی حرکت کند. این تودهی آزاد شده میتواند به طور مستقیم روی ریشههای عصبی فشار وارد کرده و درد بسیار شدیدی ایجاد کند. بیمار ممکن است دچار بیحسی، ضعف شدید پاها، یا حتی مشکلات کنترل ادرار و مدفوع شود.
تخریب یا دژنراسیون دیسک
با افزایش سن یا در اثر استفاده نادرست از کمر (مثل نشستن طولانی، بلند کردن اجسام سنگین یا چاقی)، دیسکها به تدریج آب و خاصیت ارتجاعی خود را از دست میدهند. در این حالت، دیسک نازکتر و خشکتر میشود و دیگر نمیتواند نقش ضربه گیر را به خوبی ایفا کند. نتیجهی این روند، کاهش فاصله بین مهرهها، اصطکاک استخوانها و در نهایت آرتروز فاستها و درد مزمن کمر و در مواردی سرخوردگی مهره است.
📄جدیدترین روشهای جراحی انحرافات ستون فقرات را بشناسید‼️
علائم دیسک کمر
- درد در قسمت پایین کمر که با نشستن یا خم شدن تشدید میشود
- درد سیاتیکی (تیر کشیدن درد از کمر به باسن و ساق پا)
- گزگز، بیحسی یا ضعف در پاها
- کاهش انعطافپذیری و محدودیت حرکات
- بیاختیاری ادرار یا مدفوع
- ضعف شدید عضلات پا
- بیحسی گسترده در ناحیه لگن
برای دریافت اطلاعات بیشتر میتوانید به پروفایل دکتر گیوه چیان در سایت مطبچی مراجعه کنید❕
تشخیص دیسک کمر
تشخیص صحیح نقش کلیدی در انتخاب روش درمان دارد. پزشک معمولا از ترکیبی از معاینه فیزیکی و تصویربرداریهای دقیق استفاده میکند.
- در ابتدا پزشک با معاینه بالینی و فیزیکی به بررسی رفلکسها، قدرت عضلات و تست کشش عصب سیاتیک میپردازد.
- دقیقترین روش برای مشاهده محل و شدت آسیب دیسک استفاده از تصویربرداری ام آر آی است.
- درصورتی که عاضه به درستی در ام آر آی نشان داده نشود از سی تی اسکن یا میلوگرافی برای بیماران خاص استفاده خواهد شد.
- برای بررسی عملکرد عصبها و افتراق بین آسیب دیسک و سایر علل درد پا از الکترومیوگرافی استفاده میشود.
در این ویدئو معاینه بالینی بیمار را توسط دکتر بهروز گیوه چیان مشاهده خواهید کرد:
درمان دیسک کمر
درمان دیسک کمر بسته به شدت علائم، از روشهای غیرجراحی تا جراحی پیشرفته متغیر است.
۱. درمانهای غیر جراحی
در بسیاری از مواقع، درمان بدون جراحی موثر است. اقدامات اصلی شامل موارد زیر است:
- استراحت کوتاهمدت حداکثر دو تا سه روز
- داروهای ضدالتهاب و شل کننده عضلانی
- فیزیوتراپی و تمرینات کششی–تقویتی عضلات مرکزی
- تزریق اپیدورال یا بلاک عصبی برای کاهش التهاب اطراف عصب
- اصلاح سبک زندگی مانند: کاهش وزن، ترک سیگار، تصحیح وضعیت نشستن و خوابیدن
۲. درمانهای کم تهاجمی
در صورت عدم پاسخ به درمان محافظهکارانه، از روشهای جدید کمتهاجمی استفاده میشود:
- تبخیر بخشی از هسته با انرژی لیزر
- برداشت قسمت آسیب دیده از طریق برش کوچک
این روشها معمولا با بیحسی موضعی انجام شده و دوره نقاهت بسیار کوتاهی دارند.
۳.جراحی دیسک کمر
در مواردی که علائم شدید عصبی مانند ضعف پا یا بیاختیاری دیده شود، جراحی ضروری است. حراجی دیسک کمر انواع مختلفی مانند: میکرودیسککتومی، لامینکتومی و جایگزینی با دیسک مصنوعی دارد که جراح ارتوپد با توجه به شرایط بیمار و میزان آسیب دیسک کمر بهترین نوع آن را انتخاب خواهد کرد. اگر این عمل به بهترین شکل ممکن انجام شود نیازی به جراحی مجدد ستون فقرات در صورت عود نیست.
📄آیا اسکولیوز دژنراتیو در بزرگسالان قابل درمان است⁉️
پیشگیری از دیسک کمر
هرچند نمیتوان بهطور کامل جلوی تمام علل دیسک کمر را گرفت، اما با رعایت چند عادت ساده و اصلاح سبک زندگی، میتوان احتمال بروز آن را تا حد زیادی کاهش داد. درواقع، پیشگیری از دیسک کمر بسیار سادهتر و کمهزینهتر از درمان آن است.
حفظ وزن مناسب بدن
اضافه وزن فشار زیادی بر مهرهها و دیسکهای ستون فقرات وارد میکند، به ویژه در ناحیهی کمر و لگن. کاهش وزن حتی به میزان چند کیلوگرم میتواند فشار بر دیسکها را بهطور قابل توجهی کم کند.
انجام ورزشهای منظم و ایمن
فعالیتهایی مثل شنا، پیاده روی، حرکات کششی ملایم و یوگا باعث افزایش انعطافپذیری ستون فقرات و تقویت عضلات مرکزی بدن (بهویژه عضلات شکم و کمر) میشوند. این عضلات نقش تکیهگاه طبیعی ستون فقرات را دارند و با تقویت آنها، دیسکها تحت فشار مستقیم کمتری قرار میگیرند.
پرهیز از نشستن طولانیمدت
نشستن طولانی، به ویژه پشت میز یا فرمان خودرو، یکی از عوامل اصلی فرسودگی و برجستگی دیسک کمر است. توصیه میشود هر ۳۰ تا ۴۵ دقیقه از جای خود بلند شوید، چند قدم راه بروید یا حرکات کششی ساده انجام دهید.
استفاده از روش صحیح در بلند کردن اجسام
بلند کردن اشتباه اجسام سنگین، یکی از رایجترین دلایل آسیبهای حاد دیسک کمر است. برای بلند کردن وسایل بهجای خم شدن از کمر، از زانوها خم شوید و کمر خود را صاف نگه دارید همچنین از چرخاندن ناگهانی بدن در هنگام بلند کردن پرهیز کنید. رعایت این اصول ساده میتواند از فشار ناگهانی بر مهرهها و دیسکها جلوگیری کند.
انتخاب تشک مناسب برای خواب
کیفیت تشک در سلامت ستون فقرات تاثیر زیادی دارد. تشکهای خیلی نرم یا خیلی سفت هر دو مضرند. بهترین گزینه، تشکی با سفتی متوسط و قابلیت پشتیبانی مناسب از انحنای طبیعی ستون فقرات است.
❓ سوالات متداول درباره دیسک کمر
دیسک کمر قسمتی نرم و انعطافپذیر است که بین مهرههای ستون فقرات قرار دارد و مانند کمکفنر عمل میکند. وقتی این دیسک آسیب ببیند یا از جای خود بیرون بزند، به عصبهای اطراف فشار میآورد و باعث درد و بیحسی میشود.
خیر. حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد موارد دیسک کمر بدون جراحی و با درمانهای غیرتهاجمی مانند فیزیوتراپی، دارو، و تزریق اپیدورال بهبود مییابد. جراحی تنها زمانی توصیه میشود که درد یا علائم عصبی شدید وجود داشته باشد و درمانهای دیگر مؤثر نباشند.
مدت زمان بهبودی بسته به شدت آسیب متفاوت است. در موارد خفیف، معمولا ۲ تا ۶ هفته طول میکشد تا علائم برطرف شود. در موارد شدیدتر یا پس از جراحی، دورهی بازتوانی ممکن است چند ماه زمان ببرد.
برجستگیهای خفیف دیسک در بسیاری از موارد میتوانند بهمرور زمان و با درمان مناسب کوچک شوند. اما در مواردی که پارگی یا جداشدگی شدید رخ داده باشد، دیسک به طور کامل ترمیم نمیشود و تمرکز درمان بر کاهش درد، جلوگیری از پیشرفت بیماری است.
دیسک کمر را جدی بگیرید!
دیسک کمر یکی از شایعترین و در عین حال قابلدرمانترین علل کمردرد است. تشخیص بهموقع، درمان اصولی و تغییر سبک زندگی، کلید اصلی بهبود و پیشگیری از عود مجدد آن است. در صورت بروز علائمی مانند درد سیاتیکی، بیحسی یا ضعف در پاها، مراجعه به متخصص ستون فقرات ضروری است.
