اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان یا Adolescent Idiopathic Scoliosis شایعترین نوع انحراف ستون فقرات در سنین 10 تا 18 سال است. اصطلاح «ایدیوپاتیک» نشان میدهد که علت دقیق این انحراف ناشناخته است. با اینکه بیشتر موارد خفیف هستند و تنها با پیگیریهای معمولی کنترل میشوند، برخی نوجوانان دچار انحرافهایی میشوند که به حدی پیشرفت میکنند که تنها درمان موثر اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان در این مرحله، جراحی است. در این مقاله، این روش درمان را به صورت کامل بررسی میکنیم اگر درباره این موضوع سوالی دارید میتوانید به صورت آنلاین از متخصص بپرسید. با ما همراه باشید.
چه زمانی جراحی برای درمان اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان لازم است؟
جراحی در درمان اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان زمانی مطرح میشود که انحراف ستون فقرات از حدی فراتر برود که درمانهای غیرجراحی مانند بریس یا فیزیوتراپی نتوانند جلوی پیشرفت آن را بگیرند. در این مرحله، هدف اصلی جراحی هم اصلاح انحراف و هم پیشگیری از بدتر شدن شرایط است. تصمیم گیری برای جراحی معمولا بر اساس مجموعهای از معیارهای مشخص انجام میشود.
جراحی انحرافات ستون فقرات در شرایط زیر توصیه میشود:
- زاویه Cobb بیشتر از 45 تا 50 درجه باشد. این میزان انحراف معمولا در آینده و حتی پس از پایان رشد فرد، پیشرفت خواهد کرد.
- انحراف ستون فقرات در حال پیشرفت سریع باشد. اگر در چند ماه متوالی افزایش زاویه دیده شود، احتمال بدتر شدن قوس زیاد است.
- نوجوان در آستانه پایان رشد قرار داشته باشد و خطر پیشرفت آینده بالا باشد. در این مرحله، فرصت اصلاح طبیعی ستون فقرات کاهش یافته و مشکل پایدار میماند.
- بدشکلی ظاهری باعث درد، اختلال عملکرد یا نارضایتی قابل توجه مانند برجستگی دنده، افتادگی شانه، یا عدم تقارن قابل توجه تنه، شده باشد.
به طور کلی، جراحی زمانی انتخاب میشود که انحراف احتمال پیشرفت بیشتری در آینده داشته باشد و این پیشرفت بتواند باعث درد، اختلال عملکرد یا کاهش کیفیت زندگی شود. همچنین اگر بیمار به سنی رسیده باشد که درمانهای غیرجراحی مانند بریس دیگر موثر نباشند، جراحی گزینه مناسبتری خواهد بود.
اهداف جراحی اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان
به لطف پیشرفتهای اخیر، جراحیهای اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان بسیار کمتهاجمیتر و دقیقتر از گذشته شدهاند. عملهای جراحی AIS معمولا سه هدف اصلی دارند:
اصلاح سه بعدی ستون فقرات
هدف نخست از جراحی اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان ایجاد اصلاح سه بعدی در ستون فقرات است. این اصلاح شامل کاهش انحراف جانبی، برگرداندن چرخش مهرهها و تنظیم قوسهای جلو–عقب میشود. با این اصلاح چندبعدی، فرم ظاهری بدن متقارنتر شده و عملکرد طبیعی ستون فقرات بهبود پیدا میکند.
تثبیت مهرهها برای جلوگیری از پیشرفت آینده
در مرحله بعد، جراحی با استفاده از پیچها، میلهها و مواد پیوند استخوانی، مهرههای درگیر را تثبیت میکند. این تثبیت مانع از پیشرفت بیشتر انحراف در سالهای آینده خواهد شد و یک ساختار پایدار و مقاوم برای ستون فقرات ایجاد میکند. نتیجه این فرآیند، کاهش احتمال عود یا بدتر شدن قوس در دوران بزرگسالی است.
حفظ حداکثر حرکت طبیعی ستون فقرات
یکی دیگر از اهداف مهم جراحی، حفظ بیشترین میزان حرکت در ستون فقرات است. هرچند برخی روشها مانند فیوژن باعث کاهش حرکت بخش کوچکی از ستون فقرات میشوند اما تکنیکهای جدید تلاش میکنند انعطاف طبیعی تا جای ممکن حفظ شود. این امر به بیمار کمک میکند در آینده فعالیتهای روزمره و ورزشی را بدون محدودیت جدی انجام دهد.
📄آیا اسکولیوز دژنراتیو در بزرگسالان قابل درمان است⁉️
انواع جراحی برای درمان اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان
روش مناسب جراحی بسته به شدت انحراف، انعطاف پذیری ستون فقرات، سن و میزان رشد بیمار انتخاب میشود. مهمترین روشها شامل موارد زیر هستند:
۱. جراحی فیوژن خلفی (Posterior Spinal Fusion – PSF)
این روش رایجترین و استانداردترین درمان جراحی اسکولیوز نوجوانان است.
در جراحی فیوژن خلفی، پیچهای پدیکولی در مهرهها قرار میگیرد سپس یک یا دو میله تیتانیومی در دو سمت ستون فقرات نصب میشود و به مرور زمان مهرهها به تدریج با مواد پیوند استخوانی به هم جوش خورده و ستون فقرات پایدار میشود.
مزایا:
- بیشترین میزان اصلاح در انحرافهای شدید
- ایجاد استحکام پایدار و نتایج بسیار بلندمدت
- کنترل چرخش مهرهها
- مناسب برای نوجوانان فعال و ورزشکار پس از دوره نقاهت
۲. جراحی فیوژن قدامی (Anterior Spinal Fusion)
اگرچه این روش کمتر از گذشته استفاده میشود، در برخی قوسهای خاص همچنان کاربرد دارد. در این روش جراح از جلوی قفسه سینه یا شکم وارد میشود و دیسکهای بین مهرهای برداشته شده و مهرهها با پیچ و میله تثبیت خواهند شد.
مزایا:
- اصلاح مناسب در قوسهای کمری
- اجرای فیوژن برای تعداد مهرههای کمتر
۳. روشهای بدون فیوژن؛ تترینگ قدامی
تترینگ قدامی یک روش جدید برای درمان اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان است که با هدف حفظ حرکت طبیعی ستون فقرات انجام میشود البته در حال حاضر در ایران اجرا نمیشود. در این روش، جراح از طریق چند برش کوچک در قفسه سینه وارد میشود و پیچهایی را در سمت محدب قوس قرار میدهد. سپس یک بند انعطاف پذیر از میان این پیچها عبور داده شده و سفت میشود. این کشش باعث میشود سمت فشردهشده رشد کمتری داشته باشد و سمت مقابل رشد بیشتری کند. به مرور زمان و همراه با رشد نوجوان، قوس ستون فقرات به طور طبیعی اصلاح میشود. این روش در موارد درجه خیلی پایین استفاده می شود.
مزایا:
- عدم انجام فیوژن و حفظ حرکت ستون فقرات
- بازگشت سریعتر به فعالیتهای روزمره
۴. استئوتومیها (Osteotomies)
استئوتومی در درمان اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان زمانی به کار میرود که قوس ستون فقرات بسیار سفت یا پیچ خورده باشد و با روشهای معمول امکان اصلاح کافی وجود نداشته باشد. در این تکنیک، جراح بخشهای کوچکی از استخوان مهره را برمیدارد یا برش میدهد تا ستون فقرات انعطاف پذیرتر شود. افزایش این انعطاف به جراح اجازه میدهد قوس را با دقت بیشتری صاف و تنظیم کند. این روش معمولا همراه با فیوژن خلفی انجام میشود و در موارد پیچیدهتر بسیار موثر است.
مزایا:
- امکان اصلاح بهتر در قوسهای بسیار سفت
- بهبود تراز و تقارن ستون فقرات
- افزایش دقت و کیفیت نتیجه نهایی جراحی
مقایسه روشهای جراحی در درمان اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان
| روش | حفظ حرکت | میزان اصلاح | بهترین کاربرد |
| فیوژن خلفی | خیر | بسیار زیاد | قوسهای شدید و سفت |
| فیوژن قدامی | خیر | زیاد | قوسهای کمری خاص |
| تترینگ AVBT | بله | زیاد | نوجوانان در حال رشد |
| استئوتومی | خیر | بسیار زیاد | قوسهای بسیار سفت |
دوره نقاهت بعد از جراحی اسکولیوز ایدیوپاتیک چقدر است؟
دوره نقاهت بعد از درمان اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان بسته به نوع جراحی، شدت انحراف و شرایط عمومی بیمار متفاوت است، اما در بیشتر موارد روند بهبود قابل پیشبینی و مرحلهای است. معمولا بیمار ۲ تا ۵ روز در بیمارستان بستری میشود و پس از آن میتواند فعالیتهای روزمره سبک را در خانه ادامه دهد.
طی ۴ تا ۶ هفته نوجوان قادر به بازگشت به مدرسه خواهد بود و بیشتر فعالیتهای عادی زندگی بدون مشکل انجام میشود. فعالیتهای ورزشی سبک مانند پیادهروی یا حرکات ملایم بدن پس از ۳ تا ۶ ماه قابل انجام است. بازگشت کامل به ورزشهای حرفهای یا برخوردی نیز معمولاً ۶ تا ۱۲ ماه زمان میبرد. این دوره به بدن فرصت میدهد تا استخوانها تثبیت شوند، عضلات تقویت شوند و ستون فقرات به پایداری کامل برسد.
مدت زمان بستری و بهبودی
فیوژن خلفی: 4 تا 5 روز بستری؛ بازگشت به زندگی عادی طی 6 هفته
تترینگ: 2 تا 3 روز بستری؛ بازگشت سریعتر به فعالیت
فیوژن قدامی: 5 تا 7 روز بستری
نتایج بلندمدت درمان اسکولیوز ایدیوپاتیک با جراحی
نتایج بلندمدت جراحی اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان در سالهای اخیر بسیار امیدوارکننده بوده و نشان میدهد که بیشتر بیماران پس از جراحی نه تنها از نظر ظاهری، بلکه از نظر عملکردی و کیفیت زندگی نیز بهبود چشمگیری پیدا میکنند. مطالعات متعدد تاکید دارند که این جراحی میتواند به تثبیت طولانی مدت ستون فقرات، کنترل پیشرفت انحراف و بازگشت طبیعی فرد به فعالیتهای روزمره و ورزشی کمک کند. بر اساس یافتههای موجود، نتایج مهم بلندمدت این جراحی شامل موارد زیر است:
- بهبود قابل توجه ظاهر ستون فقرات و افزایش تقارن بدن
- کاهش دردهای کمری
- کنترل کامل پیشرفت انحراف ستون فقرات در آینده و ایجاد پایداری بلندمدت
- افزایش کیفیت زندگی از نظر عملکرد، اعتماد به نفس و ظاهر
- بازگشت به فعالیتهای ورزشی حتی در سطح حرفهای در اکثر بیماران
به طور کلی، نوجوانان پس از درمان جراحی، آیندهای با عملکرد بهتر، محدودیت کمتر و رضایت ظاهری بیشتر تجربه میکنند.
❓سوالات متداول درباره جراحی اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان
زمانی که زاویه انحراف ستون فقرات به بیش از ۴۵ تا ۵۰ درجه برسد، قوس رو به پیشرفت باشد یا درمانهای غیرجراحی دیگر مؤثر نباشند، جراحی بهعنوان گزینه اصلی مطرح میشود.
در روش فیوژن، بخشی از ستون فقرات بیحرکت میشود، اما بیمار همچنان میتواند فعالیتهای روزمره و ورزشی را بدون محدودیت جدی انجام دهد. روش تترینگ نیز حرکت طبیعی را تقریباً کامل حفظ میکند.
در فیوژن خلفی احتمال بازگشت بسیار کم است و نتایج بلندمدت پایدار هستند. در تترینگ، احتمال شل شدن یا پارگی بند در سالهای بعد وجود دارد، هرچند قابل اصلاح است.
در بیشتر موارد اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان بعد از پایان رشد پایدار میشود، اما اگر زاویه زیاد باشد، احتمال پیشرفت در بزرگسالی وجود دارد و به همین دلیل گاهی جراحی توصیه میشود.
جراحی؛ درمانی دائمی برای نوجوانان
جراحی در درمان اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان، به ویژه در موارد متوسط تا شدید، موثر ترین و پایدارترین گزینه به شمار میرود. با توجه به شدت انحراف، میزان رشد و انعطاف ستون فقرات، یکی از روشهای فیوژن خلفی، فیوژن قدامی یا تترینگ انتخاب میشود؛ فیوژن خلفی استاندارد اصلی است، تترینگ برای نوجوانان در حال رشد مناسب است و فیوژن قدامی در قوسهای کمری خاص کاربرد دارد. هدف همه این روشها ایجاد ستون فقراتی صاف، پایدار و با عملکرد مناسب برای سالهای آینده است.
