جراحی مجدد ستون فقرات در چه شرایطی انجام میشود؟ ستون فقرات یکی از حساسترین و حیاتیترین بخشهای بدن انسان است. این ساختار استخوانی و عضلانی، وظیفه نگه داشتن بدن، محافظت از نخاع و انتقال پیامهای عصبی از مغز به سراسر بدن را بر عهده دارد. به همین دلیل، هرگونه آسیب، بیماری یا انحراف در آن میتواند زندگی فرد را بهشدت تحت تاثیر قرار دهد. گاهی جراحیهای اولیه درمانی نتیجه مطلوبی ندارند و فرد مجبور است که مجددا تحت عمل جراحی قرار گیرد. در این مقاله به زبان ساده توضیح میدهیم که جراحی مجدد ستون فقرات چیست، در چه شرایطی انجام میشود، چرا بسیار پیچیدهتر از عمل اول است و چه نکاتی را بیماران باید درباره آن بدانند. اگر شما هم باید برای بار دوم جراحی ستون فقرات را انجام دهید این مقاله برای شماست.
جراحی مجدد ستون فقرات چیست؟
جراحی مجدد ستون فقرات یا Revision Spine Surgery به هرگونه عمل جراحی گفته میشود که پس از یک عمل قبلی در همان ناحیه از ستون فقرات انجام میشود. این جراحی میتواند دقیقا در محل عمل قبلی یا در بخشی نزدیک به آن انجام گیرد. در حالت عادی، جراحی ستون فقرات باید مشکل بیمار را به طور کامل برطرف کند، اما در برخی موارد ممکن است علائم بهبود نیابند یا پس از مدتی دوباره بازگردند.
عواملی مانند جوش نخوردن مهرهها، باقی ماندن فشار روی اعصاب، ایجاد بافت اسکار یا حتی مشکلات جدید در مهرههای مجاور میتوانند دلیل نیاز به جراحی مجدد باشند. هدف این جراحی، اصلاح مشکلات باقی مانده یا عود کرده و بازگرداندن عملکرد طبیعی ستون فقرات است. انتخاب این روش معمولا پس از بررسی دقیق توسط جراح متخصص و در صورت ناکامی سایر روشها صورت میگیرد.
در تصویر زیر خانمی که به علت شکستگی مهره کمر یکسال پیش جراحی شده بود و بعد از عمل به دلیل از بین رفتن گودی کمر و پوکی استخوان کاملا خمیده شده را مشاهده میکنید. جراحی مجدد در سن ۸۰ سالگی با هشت ساعت عمل مجدد ستون فقرات به زندگی عادی باز گشتند.
اهداف جراحی مجدد ستون فقرات
- برداشتن فشار عصبی: در برخی بیماران پس از عمل اول همچنان فشار روی ریشههای عصبی یا نخاع باقی میماند یا دوباره ایجاد میشود که باعث درد، بیحسی و ضعف عضلانی میگردد؛ در این حالت جراحی مجدد میتواند فشار را برطرف کند.
- اصلاح جوشخوردگی مهرهها: گاهی مهرهها به درستی با هم جوش نمیخورند (Pseudoarthrosis) و بیمار همچنان دچار درد یا بی ثباتی ستون فقرات است. جراحی مجدد ستون فقرات با هدف اصلاح این مشکل و ایجاد جوش کامل انجام میشود.
- تعویض یا اصلاح ایمپلنت: پیچها، میلهها یا سایر ایمپلنتهای استفاده شده ممکن است در طول زمان شل شوند یا بشکنند. در این شرایط جراحی مجدد برای تعویض یا اصلاح آنها ضروری خواهد بود.
- درمان عفونت محل عمل قبلی: در صورتی که پس از جراحی اولیه عفونت ایجاد شود، ممکن است نیاز به عمل مجدد برای تخلیه عفونت، پاکسازی بافت و جایگزینی ایمپلنتها وجود داشته باشد.
- اصلاح تغییر شکل ستون فقرات: برخی بیماران بعد از عمل دچار بدشکلی یا انحراف ستون فقرات میشوند که با جراحی ترمیمی میتوان وضعیت ستون فقرات را اصلاح کرد.
- کاهش درد مزمن ناشی از اسکار: ایجاد بافت اسکار یا چسبندگی اطراف اعصاب گاهی باعث بروز دردهای طولانی مدت (Failed Back Surgery Syndrome) میشود و برای رفع آن ممکن است جراحی مجدد انجام شود.
جراحی انحرافات ستون فقرات برای چه مواردی کاربرد دارد؟
چرا جراحی مجدد ستون فقرات دشوارتر و پرریسکتر است؟
جراحی مجدد ستون فقرات همیشه سختتر از عمل اول است و نیاز به مهارت بالای جراح دارد. مهمترین دلایل آن عبارتند از:
۱. وجود بافت اسکار و چسبندگی
پس از عمل اول، بافتهای اطراف محل جراحی با اسکار پوشیده میشوند. مخصوصا این چسبندگیها به بافت اعصاب و نخاع بسیار شدید و گاهی افتراق آنها غیر ممکن است.،بنابر این احتمال خونریزی و آسیب عصبی را بالا میبرد و زمان عمل را طولانیتر میسازد.
۲. تغییر در ساختار طبیعی ستون فقرات
برداشتن بخشی از استخوان یا وجود ایمپلنتهای قبلی مسیر جراحی را پیچیدهتر میکند. جراح ارتوپد باید مسیر جدیدی طراحی کرده و با دقت بیشتری به نواحی آسیب دیده دسترسی پیدا کند.
۳. ضعف استخوانها و بافتها
در بیماران سالمند یا افراد مبتلا به پوکی استخوان، استخوانها استحکام کمتری دارند. این مسئله خطر شکستگی مهرهها و شل شدن پیچها را افزایش میدهد و ممکن است نیاز به پیوند استخوان یا ابزارهای خاص ایجاد کند.
۴. افزایش ریسک عفونت و خونریزی
باز کردن مجدد محل جراحی، احتمال عفونت و آسیب به رگهای خونی را بیشتر میکند. به همین دلیل تیم جراحی باید مراقبتهای ویژه ضدعفونی و بیهوشی را در نظر بگیرد.
۵. پیچیدگی در تصمیم گیری
در جراحی مجدد، تشخیص مشکل اصلی دشوارتر است. جراح باید مشخص کند کدام بخش از عمل قبلی موفق بوده و دست نخورده بماند و کدام قسمت نیاز به اصلاح یا جایگزینی دارد. این تصمیمها نیازمند تجربه و بررسی دقیق تصاویر پزشکی است.
به همین دلایل این جراحی باید توسط یک متخصص ماهر و باتجربه انجام شود تا از عواقب بعدی و جبران ناپذیر آن جلوگیری گردد و میزان آسیب تا جایی که ممکن است کمتر شود.
چه کسانی کاندیدای مناسب جراحی مجدد ستون فقرات هستند؟
هر بیماری که پس از عمل اول هنوز درد دارد، لزوما نیازمند جراحی مجدد نیست. تنها بیمارانی کاندیدای این عمل هستند که:
- مشکل اصلی ستون فقرات باقی مانده یا عود کرده باشد مانند فشار مداوم روی ریشههای عصبی، بدجوشخوردگی مهرهها یا شکست ایمپلنتها.
- روشهای غیرجراحی شامل فیزیوتراپی، دارودرمانی، تزریقهای اپیدورال یا سایر درمانهای حمایتی.
موثر نبوده باشند. - عفونت یا تغییر شکل جدی ستون فقرات وجود داشته باشد که به دلیل جراحی اولیه ایجاد شده و با درمان غیر جراحی قابل کنترل نیست.
- درد یا محدودیت عملکرد شدید باشد به گونهای که کیفیت زندگی بیمار به طور قابل توجهی تحت تاثیر قرار گرفته باشد و اصلاح جراحی بتواند بهبود قابل توجهی ایجاد کند.
درمان دیسک کمر چگونه انجام می شود؟
روشهای تشخیصی قبل از عمل مجدد ستون فقرات
قبل از تصمیم گیری برای عمل مجدد، پزشک بررسیهای دقیقی انجام میدهد تا علت درد یا مشکل عصبی بهطور دقیق مشخص شود. این بررسیها شامل:
- تصویربرداری پیشرفته: MRI و CT برای بررسی وضعیت مهرهها، دیسکها، بافت عصبی و ایمپلنتهای قبلی
- عکسهای دینامیک: تصاویر حرکتی ستون فقرات برای ارزیابی ثبات مهرهها و شناسایی هر گونه ناپایداری
- آزمایش خون: برای بررسی علائم عفونت یا التهابات سیستمیک
- تزریقهای تشخیصی: برای تعیین دقیق منبع درد و اطمینان از اینکه مشکل ناشی از ستون فقرات است نه بافتهای اطراف
تنها در صورتی که علت درد یا مشکل عصبی به طور واضح مشخص شود، جراحی مجدد توصیه میگردد تا نتیجه مطلوب و ایمن حاصل شود.
خطرات و عوارض احتمالی جراحی مجدد
با وجود پیشرفتهای زیاد در تکنیکهای جراحی و ابزارها، عملهای مجدد همچنان پرریسکتر از عمل اول هستند. برخی از عوارض احتمالی عبارتند از:
- آسیب به اعصاب یا نخاع
- نشت مایع مغزی نخاعی
- عفونت شدید
- خونریزی و نیاز به تزریق خون
- عدم جوشخوردگی دوباره مهرهها
- باقی ماندن یا بازگشت درد پس از عمل
- نیاز به جراحیهای بیشتر در آینده
البته با انتخاب جراح ارتوپد باتجربه، انجام بررسیهای کامل قبل از عمل و رعایت دقیق مراقبتهای پس از عمل، میتوان احتمال این عوارض را کاهش داد.
مراقبتهای بعد از عمل مجدد ستون فقرات
موفقیت جراحی مجدد تنها به مهارت جراح بستگی ندارد و همکاری فعال بیمار نقش بسیار مهمی دارد. برای افزایش شانس بهبودی و کاهش احتمال عوارض، بیمار باید:
ترک سیگار: سیگار جوشخوردن استخوان را مختل میکند و روند بهبودی را کند میکند.
کنترل وزن: حفظ وزن در محدوده سالم فشار روی ستون فقرات را کاهش میدهد.
انجام منظم فیزیوتراپی و ورزشهای تقویتی: تقویت عضلات پشتیبانیکننده ستون فقرات به کاهش درد و بهبود عملکرد کمک میکند.
مصرف دقیق داروها: داروهای تجویز شده را طبق دستور پزشک مصرف کنید تا التهاب و درد کنترل شود.
گزارش علائم غیر عادی: در صورت تب، ترشح از زخم، درد شدید یا هر تغییر ناگهانی، سریعاً پزشک خود را مطلع کنید.
رعایت این نکات باعث افزایش موفقیت جراحی، بهبود سریعتر و کاهش نیاز به عملهای آینده میشود.
❓سوالات متداول درباره جراحی مجدد ستون فقرات
زمانی که مشکلاتی مانند فشار عصبی، درد مزمن، بدجوش خوردگی مهرهها، ایمپلنت شل شده یا تغییر شکل ستون فقرات پس از عمل اول ادامه داشته باشد و درمانهای غیرجراحی موثر نباشند.
خیر. برخی دردها ناشی از ضعف عضلات، چسبندگی جزئی یا مشکلات غیر ستون فقراتی هستند که با دارو و فیزیوتراپی قابل کنترلاند. جراحی تنها زمانی توصیه میشود که علت درد به وضوح مشخص شود.
این جراحی نسبت به عمل اول پیچیدهتر و پرریسکتر است، زیرا بافت اسکار، تغییر آناتومی ستون فقرات، ضعف استخوان و احتمال عفونت میتواند خطر عوارضی مانند آسیب عصبی، خونریزی یا نشت مایع مغزی-نخاعی را افزایش دهد.
ترک سیگار، حفظ وزن سالم، انجام منظم فیزیوتراپی، مصرف صحیح داروها و گزارش سریع علائم غیرعادی، شانس موفقیت جراحی و بهبود عملکرد ستون فقرات را افزایش میدهد.
چرا مراجعه به جراح ارتوپد مهم است؟
جراحی مجدد در ستون فقرات یکی از پیچیدهترین و چالش برانگیزترین عملهای جراحی در پزشکی است. وجود بافت اسکار، تغییرات آناتومی، ضعف استخوان، و خطرات بالاتر باعث میشود که این عملها فقط توسط جراحان باتجربه و در مراکز مجهز انجام شوند. اگر نیاز به عمل مجدد ستون فقرات دارید حتما به یک جراح ارتوپد ستون فقرات مشورت کنید تا بهترین روش درمان را به شما پیشنهاد دهد.
